Uluslararası Boyutta İlk Ulus Hareketi

0

Türk Devrimi’nin etkileri, kısa bir sürede kendi sınırları dışına çıkarak, benzer koşullarda yaşayan ve dünya nüfusunun beşte dördünü oluşturan yoksul ülkelere ulaşmıştır. Sağlam bir anti-emperyalist bilinç, bu bilince dayalı eylem yeteneği ve elde edilen başarı, Kemalizm’i uluslararası düzeyde örnek alınan bir devinim durumuna getirmiştir.

Türk Devrimi’nin Türkiye’nin kurtuluşuyla sınırlı kalmayacağı önceden belirlenmiş ve açıklanmıştı. Mustafa Kemal 1922 Temmuzu’nda şunları söylemişti: “Türkiye’nin bugünkü mücadelesinin yalnız Türkiye’ye ait olmadığını bir defa daha doğrulamak gereğini duyuyorum. Türkiye kararlılıkla önemli bir çaba harcıyor. Çünkü savunduğu, bütün ezilen ulusların, bütün Doğu’nun davasıdır ve bunu sonuçlandırıncaya kadar Türkiye, kendisiyle beraber olan Doğu uluslarıyla birlikte yürüyeceğinden emindir…”

*

Politik devinimlerin yerel ölçülerden uluslararası boyuta ulaşması, isteğe ya da zorlamaya bağlı bir gelişme değildir. Günün dünya gündemine ve geleceğe yapılan etki ve bu etkinin kalıcı sonuçları bu sürecin belirleyicileridir. Bu nedenle Türk Devrimi’nin ülke dışındaki etkisini anlamanın en iyi yolu, dışarıdaki insanların yaptığı belirlemelere bakmaktır.

Ulusal sorun üzerine araştırmalar yapmış olan StalinTürk Devrimi’yle ilgili olarak şunları söylemiştir: “Ulusal sorunun genişleyerek yeryüzünün tümünü, ilk önce küçük kıvılcımlar olarak, sonradan kurtuluş hareketlerinin aleviyle sarmasını ve sömürgeler genel sorunu biçimine bürünmesini sağlayan etken, emperyalist grupların Türkiye’yi parçalama ve bu ülkenin devlet olarak varlığına son verme yolundaki girişimleridir. Müslüman halklar arasında en gelişmiş devletlerden biri olan Türkiye, böyle bir şeyi sineye çekemezdi, savaş bayrağını yükseltti ve etrafına Doğu halklarının desteğini toplayarak emperyalizme karşı durdu.”

Türk Kurtuluş Savaşı’ndan gerçek anlamda etkilenen ve kendi bağımsızlık savaşımlarına örnek alanlar, sömürge ve yarı-sömürge ülke önderleridir.

Gandhi’nin kayınpederi ve Hindistan Genel Valisi söyle diyor: “Biz, Atatürk büyük devletlere baş eğdirinceye kadar, bir Doğu ulusunun esaretten tamamen kurtulabileceğine inanmıyorduk. Bizim amacımız ‘özerklik’ ile sınırlıydı. Ne zaman ki Atatürk kurtuluş savaşını başardı, Lozan’da büyük devletlere boyun eğdirdi, parolamızı ‘bağımsızlığa’ çevirdik.”

Çin Büyükelçisi Ho Yao Su’nun söyledikleri ise şöyledir: “Türk Devrimi’nin bütün Doğu dünyasının ilerleme ve gelişmesindeki rolü, Batı dünyasını kültür ve uygarlık yoluna yönelten Fransız devrimi kadar önemli ve etkilidir. Devrimimizin kıvılcımlarından çıkacak olan ateş, bütün Doğu uluslarını aydınlatacak ve gerçek kurtuluş ışığını yaratacaktır.”

Etiyopya Büyükelçisi Osman Muhammet“Afrika’daki 42 devlet, Atatürk’ün bağımsızlık ilkesinden hareketle bugünkü özgürlüklerine kavuşmuşlardır.”

Vietnam Ulusal Kurtuluş Savaşı önderi Ho Şi Minh“Türk halkı hayranlık verici bir cesaret ve özveriyle uğursuz Sevr anlaşmasını yırttı. Ve bağımsızlığını kazandı. Emperyalizmin düzenlerini yendi ve Sultanın tahtını devirdi. Bitkin, parçalanmış ve çiğnenmiş bir ulusu, birleşmiş ve güçlü bir Cumhuriyet haline getirdi. Devrimini yaptı.”

Mısırlı kadın hakları savunucusu Şitti Şavari“Siz ona Atatürk diyorsunuz. Biz ise onu Ataşark diye anıyoruz. O yalnız Türklerin değil, bütün Doğu’nun özellikle kardeş Mısır’ın da atası ve önderidir.”

*

Değerlendirmelerin diplomatik nezaket gereği yapılan övgü sözleri olmadığı biliniyor. Söz sahipleri, inandıkları gerçekleri her koşulda dile getiren devrimci önderlerdir. Ayrıca 1920’lerden sonra artarak yayılan ulusçu eylemler, yukarıdaki sözleri savaşım içinde uygulamışlar ve sözü eyleme geçirmişlerdir.

İzmir’in kurtuluşundan hemen sonra Ekim 1922’de, İngiltere Başbakanı Llyod George’un en büyük destekçisi Observer gazetesi yazarı Garwin şunları yazıyordu: “…Şu katı gerçeği kabul etmek zorundayız. İngiliz hükümeti Doğu’daki büyük savaşı dört yıl geçtikten sonra, dönüşü olmayan bir biçimde ve perişanca yitirmiştir. Diplomatik Sevr porseleni tuzla buz oldu. Sonuç olarak hükümet Doğu’da ne Gladstone gibi Rusya’ya, ne de Beaconsfild gibi Türkiye’ye dayanmasını bilmiştir. Bakanların becerebildikleri tek şey, eski siyasi çizgilerin bütün hatalarını birleştirmek olmuştur. Yağmurdan kaçarken doluya tutuluyoruz. Türkiye ile Rusya’nın aynı anda damarına basacak yerde, Fransa’yla, İtalya’yı itecek yerde üstelik bütün İslam dünyasını karşımıza alarak imparatorluğumuzun temellerini kendi ellerimizle sarsacak yerde, artık şu kör siyasetler ve hatalarla dolu trajedi kitabını kapatalım. Yalnızca bu siyasete yön veren ruhu ve yöntemleri terk etmek yetmez, asıl yapmamız gereken bugüne değin gittiğimiz yoldan vazgeçmektir. Çünkü bu yolda ilerlemeye devam edersek, çok geçmeden İmparatorluk bugüne dek görülmemiş boyutlarda ölümcül tehlikelerle karşı karşıya gelecektir.”

Garwin’in kaygılarında haklı olduğu sonraki gelişmelerle ortaya çıkacaktır. Sömürgelerdeki zenginlikleri düzenli seferlerle anayurda getiren gemiler artık sömürgelere asker taşıyordu. Genel ve karşı konmaz bir güç, eskinin ‘söz dinler’ ve ‘uysal’ “yerlilerini” kararlı savaşçılar haline getirmişti.‘Mutlu günler’ anılarda kalmıştı.

İngiltere Sömürge İmparatorluğu, 1920’lerden sonra hızla dağıldı. Kemalizm’in dağılmaya etkisi belirleyici boyuttaydı. Beklenmeyen Türk başarısı, önceden saptanmış dengeleri bozdu ve gelişmiş ülkeleri yeni politika arayışlarına yönelmek zorunda bıraktı. Askeri işgal ağırlıklı egemenlik, artık yürümüyordu.

Paylaş

Yazar Hakkında

Metin Aydoğan

Metin Aydoğan, 1945’de Afyon’da doğdu. İlk ve Orta öğrenimini İzmir’de, yüksek öğrenimini Trabzon’da tamamladı. 1969’da Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesini bitirdi. Yüksek öğrenimi dışında tüm yaşamını İzmir’de geçirdi. Örgütlü toplum olmayı uygarlık koşulu sayan anlayışla, değişik mesleki ve demokratik örgütlere üye oldu, yöneticilik yaptı. Çok sayıda yazı ve araştırma yayınladı, sayısız panel, konferans ve kongreye katıldı. Sürekli ve üretken bir eylemlilik içinde olan Metin Aydoğan, yaşamı boyunca yazdı, yaptı ve anlattı. Evli ve iki çocuk babasıdır.

Yorum yapabilirisiniz

four × three =